Τι είναι η πέτρα στα νεφρά;
Η πέτρα στα νεφρά αποτελεί μία κατάσταση, όπως προκύπτει από την υψηλή συγκέντρωση διαλυμένων κρυστάλλων κι ιχνοστοιχείων στα ούρα.
Τι είναι η νεφρολιθίαση;
Η νεφρολιθίαση χαρακτηρίζεται από την παρουσία λίθων στην ανώτερη αποχετευτική μοίρα του ουροποιητικού συστήματος του ατόμου. Στην πλειοψηφία τους οι πέτρες στα νεφρά, δηλαδή οι λίθοι, αποτελούνται από κρυστάλλους που υπάρχουν φυσιολογικά στα ούρα.
Πως σχηματίζονται οι πέτρες στα νεφρά;
Ουσιαστικά αυτοί οι κρύσταλλοι ενώνονται μεταξύ τους και σχηματίζουν αρχικά τους κρυστάλλους, οι οποίοι με τη σειρά τους συνενώνονται και προκαλούν την πέτρα ή τις πέτρες στα νεφρά. Ο συγκεκριμένος μηχανισμός είναι πιο έντονος, όταν αποβάλλουμε πυκνά ούρα.
Αιτίες δημιουργίας πέτρας στα νεφρά
Οι αιτίες δημιουργίας πέτρας στα νεφρά διαφέρουν ανά περίπτωση. Αξίζει όμως να σημειώσουμε ότι συνήθως εμφανίζεται στις ηλικίες μεταξύ 30 και 50 ετών, ενώ ως πιο επιρρεπή θεωρούνται τα άτομα με πολλαπλά επεισόδια ουρολοιμώξεων ή αυξημένο σωματικό βάρος ή με παθήσεις που επηρεάζουν τον μεταβολισμό του ασβεστίου (π.χ. υπερπαραθυρεοειδισμός) ή τις γαστρεντερικό σύστημα (π.χ. νόσος Chrohn).
Παράγοντες κινδύνου για αυξημένη πιθανότητα πέτρας στα νεφρά
- Καθιστική ζωή, η πολύωρη καθιστική εργασία χωρίς διαλείμματα και με μειωμένη φυσική δραστηριότητα ή άσκηση στην καθημερινότητα
- Κληρονομικότητα, αφού 1 στους 4 που εμφανίζει πέτρα στα νεφρά, έχει στο οικογενειακό περιβάλλον του άτομο με λιθίαση
- Παχυσαρκία, τα παχύσαρκα άτομα αναπτύσσουν πιο συχνά πέτρες στο ουροποιητικό σύστημα
- Πρόσληψη υγρών, αφού η μειωμένη πρόσληψη υγρών αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης πέτρας
- Φαρμακευτική αγωγή, κάποια φάρμακα επηρεάζουν την εμφάνιση λίθων όπως
- Αντιϋπερτασική αγωγή, αντιόξινα, θεραπεία ανοσοκαταστολής (σε άτομα με HIV)
- Διατροφή, με την υψηλή κατανάλωση ζωικών τροφίμων να μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση λίθων
Επιπλέον παράμετροι, οι οποίες πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, είναι η ηλικία και το φύλο του ατόμου. Οι λίθοι του ουροποιητικού συστήματος εμφανίζονται μεταξύ 20 και 50 ετών. Παράλληλα, οι άνδρες εμφανίζουν 3 φορές συχνότερα λιθίαση από τις γυναίκες.
Διατροφικές Συνήθειες που Συμβάλλουν στη Λιθίαση
Έρευνες αποδεικνύουν πως η αλλαγή των διατροφικών συνηθειών και η καλή, σωστή ενυδάτωση είναι αποτελεσματική στην αποφυγή σχηματισμού λίθων αλλά και στην εμφάνιση νέων λίθων στο μέλλον (υποτροπή λιθίασης). Ποιες είναι όμως οι διατροφικές συνήθειές μας, που συμβάλλουν στη λιθίαση;
- Αλάτι: Το αλάτι θεωρείται υπεύθυνο για τον σχηματισμό λίθων, καθώς αυξάνει τα επίπεδα ασβεστίου στα ούρα. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αποφυγή φαγητού από σημεία γρήγορης και μαζικής εστίασης, καθώς και προσυσκευασμένα κι επεξεργασμένα τρόφιμα, τα οποία συνήθως έχουν, υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι.
- Ανεπαρκής ενυδάτωση: Η σωστή ενυδάτωση του οργανισμού, όπως προαναφέραμε και τονίσαμε, είναι εξαιρετικά σημαντική ώστε να έχουμε την επαρκή αποβολή ούρων από τους νεφρούς. Προτείνεται η κατανάλωση υγρών να είναι τουλάχιστον 2 με 2,5L καθημερινά. Το νερό είναι το βασικό μέσο ενυδάτωσης και θα πρέπει να καταλαμβάνει το μεγαλύτερο όγκων των υγρών που καταναλώνει κάποιος καθημερινά. Αρνητική επίδραση στον σχηματισμό λίθων έχει η κατανάλωση αναψυκτικών. Σε μεγάλες προοπτικές μελέτες στις ΗΠΑ η κατανάλωση αναψυκτικών με ζάχαρη σχετίζεται με την εμφάνιση πέτρας στο ουροποιητικό σύστημα αλλά και με αύξηση του ουρικού οξέος. Σχετικά με την κατανάλωση χυμών, όπως πορτοκάλι, cranberry, λεμόνι, lime κ.α. δε φαίνεται να παρατηρείται ούτε επιβαρυντική ούτε προστατευτική συσχέτιση. Τέλος, η κατανάλωση καφέ και τσαγιού φαίνεται ότι μπορεί να δράσει προστατευτικά στον σχηματισμό πέτρας πιθανώς λόγω της διουρητικής δράσης τους.
- Έλλειψη ασβεστίου: Αντίθετα προς τη γενικότερη πεποίθηση, η πρόσληψη, σε φυσιολογική ποσότητα, τροφών πλούσιων σε ασβέστιο μπορεί να εμποδίσει την εμφάνιση υποτροπών λιθίασης ιδίως λίθων οξαλικού ασβεστίου. Το ασβέστιο είναι ένα από τα πιο συχνά στοιχεία ενός λίθου. Γι’ αυτό και η αυξημένη απέκκριση ασβεστίου στα ούρα μπορεί να οδηγήσει σε σχηματισμό λίθου. Η πρόσληψη ασβεστίου από διατροφικές πηγές, όπως γαλακτοκομικά, λαχανικά πλούσια σε ασβέστιο κ.α. δε φαίνεται να συνδέεται με αύξηση του κινδύνου για σχηματισμό λίθου. Ωστόσο, η χρήση συμπληρωμάτων ασβεστίου μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο γι’ αυτό και η χορήγησή τους θα πρέπει να γίνεται έπειτα από καθοδήγηση. Αντίθετα, η συμπληρωματική πρόσληψη βιταμίνης D βοηθάει στην απορρόφηση του διατροφικού ασβεστίου και μπορεί να είναι βοηθητική ως προς την εμφάνιση λιθίασης.
- Μειωμένη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών: Η κατανάλωση επαρκούς ποσότητας φρούτων και λαχανικών πλούσιων σε βιταμίνη C αλλά πλούσιων και σε κιτρικό κάλιο, μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη των λιθιασικών υποτροπών, σε αντίθεση φυσικά με τη μειωμένη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών. Η πρόσληψη βιταμίνης C από τα τρόφιμα που καταναλώνουμε, όπως φρούτα και λαχανικά, δε δρα επιβαρυντικά στον σχηματισμό πέτρας. Όμως, η χρήση συμπληρωμάτων βιταμίνης C μπορεί να εντείνει το πρόβλημα καθώς σχετίζεται με σχηματισμό λίθων στο ουροποιητικό σύστημα.
- Αυξημένη κατανάλωση ζωικής πρωτεΐνης: Η μεγάλη κατανάλωση ζωικής πρωτεΐνης (κρέας, αυγά, θαλασσινά), αυξάνει τα επίπεδα ουρικού οξέος και συνεπώς και τον κίνδυνο εμφάνισης λιθίασης. Προτείνεται λοιπόν, η πρωτεϊνική πρόσληψη να βασίζεται στα φυτικής προέλευσης τρόφιμα Η ιδανική πρόσληψη πρωτεϊνών για ένα άτομο με λιθίαση ουροποιητικού είναι 0,8-1g/ kg σωματικού βάρους. Ειδικότερα για ένα άτομο 70g, υπολογίζεται η πρωτεϊνική πρόσληψη στα 64-70g ημερησίως. Πρωτεΐνες μπορούμε να βρούμε τόσο σε ζωικά τρόφιμα, όπως κόκκινο κρέας, κοτόπουλο, ψάρι, αυγό, γαλακτοκομικά όσο και σε φυτικά, όπως όσπρια, λαχανικά και ξηροί καρποί.
- Τροφές πλούσιες σε οξαλικό οξύ: Το οξαλικό οξύ αποτελεί μία φυσική ένωση, που βρίσκεται στα τρόφιμα και συνδέεται με το ασβέστιο των ούρων και μπορεί να οδηγήσει στο σχηματισμό λίθων στα νεφρά. Τέτοια τρόφιμα είναι το κακάο και σοκολάτα, ο καφές και τα αναψυκτικά πλούσια σε καφεΐνη, το σπανάκι, οι γλυκοπατάτες, τα φιστίκια και γενικά οι ξηροί καρποί καθώς και προϊόντα σόγιας.
